Hoe ontstaat decubitus?

Decubitus of doorliggen is een gelokaliseerde beschadiging van de huid en/of onderliggend weefsel. Dit is meestal ter hoogte van botuitsteeksels als gevolg van druk of druk in samenhang met schuifkrachten.*1 Deze druk en krachten ontstaan wanneer je langdurig in eenzelfde houding ligt Om erachter te komen hoe decubitus kan worden voorkomen is het goed om te weten hoe het ontstaat. Eerst nog meer weten over wat decubitus is? Kijk dan bij de vraag: Wat is decubitus?

Drukkrachten

Decubitus ontstaat door langdurige druk op één plaats van de huid. Normaalgesproken verander je regelmatig van houding bij liggen of zitten zodat hetzelfde stuk huid nooit lange tijd druk ervaart, zelfs tijdens je slaap. Wanneer iemand niet meer zelfstandig van houding kan veranderen, kan het voorkomen dat een cliënt toch lang in eenzelfde houding verblijft. Bloedvaten kunnen worden dichtgedrukt waardoor er onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen bij de huid en het weefsel onder de huid kunnen komen. Afvalstoffen kunnen zo niet goed afgevoerd worden en er ontstaat een beschadiging aan het weefsel.

Schuif- en wrijfkrachten

Decubitus kan ook ontstaan door schuifkrachten en wrijving. Een schuifkracht is een kracht parallel aan het huidoppervlak. Wanneer twee oppervlakken in contact met elkaar zijn, kunnen ze of vastzitten (de oppervlakken glijden niet ten opzichte van elkaar) of ze kunnen langs elkaar glijden. 

Je kunt hierbij denken aan het onderuitgezakt zitten in een stoel of in bed of wanneer een cliënt over het matras schuift. Hierdoor rekken en buigen bloedvaten en wordt er minder bloed vervoerd. Zo kunnen uiteindelijk huidcellen afsterven. 

Plooien van bijvoorbeeld lakens of kruimels in bed kunnen tevens zorgen voor druk. Maar ook materialen als katheters, beademingscanules en infuuslijnen kunnen plaatselijke druk op de huid veroorzaken en dus decubitus. Zorg dus altijd dat het bed hier vrij van is en zo glad mogelijk is opgemaakt. Het is erg belangrijk om dit goed te controleren. Het kan namelijk zo zijn dan een cliënt dit zelf niet voelt door bijvoorbeeld een plaatselijke of algehele verlamming. 

Temperatuur en vocht

Het microklimaat is de combinatie van de temperatuur, vochtigheid en ventilatie op en rondom de huid. Zeker bij bedlegerige cliënten is een goede regulering van het microklimaat van de huid essentieel. Wanneer de omgevingstemperatuur van de huid veranderd maakt dit de huid een stuk kwetsbaarder. Bijvoorbeeld wanneer een cliënt erg zweet door koorts. Of wanneer de huid nat wordt door urineverlies bij incontinentie. De huid kan in deze gevallen gaan verweken en zo ontstaat er een aanzienlijk hogere kans op doorligplekken. 

Kenmerken die de kans op decubitus vergroten bij een cliënt zijn:

  • Leeftijd, vooral boven de 65 jaar
  • Bedlegerigheid (of in een rolstoel zit) door een ziekte, operatie of ongeval
  • Het moeilijk zelf van houding kunnen veranderen door pijn, zwakte, verlamming of coma
  • Het niet kunnen voelen dat de huid bekneld raakt
  • Het onder uitschuiven of -zakken van het lichaam (de huid raakt dan bekneld)
  • Een droge en dunne huid (de huid is dan extra kwetsbaar)
  • Een verweekte huid door zweet, urine en/of ontlasting (bij warmte, koorts, of niet kunnen ophouden van de urine of ontlasting)
  • De aanwezigheid van weinig vet of spieren (door ondervoeding of ziekte)
  • Een slechtere gezondheid (bij ziekten zoals diabetes, hartfalen of COPD)*2

Voorkomen

Door de inzet van gladde materialen tijdens de transfer en afwisselende lighoudingen kunnen druk-, wrijf- en schuifkrachten en daarmee de kans op decubitus zo klein mogelijk gehouden worden. Gladde materialen kunnen er ook aan bijdragen dat de bewegingsvrijheid van de cliënt behouden blijft en het toepassen van fysiek belastende wisselliggingen door de zorgverlener zo lang mogelijk uitgesteld kan worden. Evalueer het risico met behulp van Bradenschaal. Wil je hier meer over weten kijk dan eens bij de vraag: Hoe voorkom je decubitus?

Bronvermelding
*1 Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland. (2021, maart). Richtlijn Decubitus
*2 NHG. (2015,28 april). Ik wil decubitus voorkomen. 

Gerelateerde actuele items

Wil je vaker van ons horen?

Meld je aan voor onze nieuwsbrief! Die versturen we 4x per jaar en zit bomvol zinvolle tips én nieuwe oplossingen.

Deze producten zijn waarschijnlijk interessant

Glijrol

De glijrol kan worden ingezet bij het draaien, hogerop en/of zijwaarts verplaatsen van de cliënt in bed. Het is bedoeld om de weerstand tussen de ...

Bekijk
Kantel tilband

De kanteltilband kan worden ingezet wanneer het verplaatsen van de cliënt met alleen losse glijzeilen te belastend of niet mogelijk is. In combinatie met een...

Bekijk
Glijzeil ultra

Glijzeil Ultra kan worden ingezet bij het draaien, hogerop en/of zijwaarts verplaatsen van de cliënt in bed. Het glijzeil heeft zeer hoge glij-eigenschappen en kan...

Bekijk
Draaischijf zacht

De zachte draaischijf kan worden ingezet om van een liggende tot zittend positie te draaien op de rand van het bed en omgekeerd. Het vermindert...

Bekijk